II fəsil.

PROTODİLLƏRİN PARÇALANMASI DÖVRÜ. ŞUMER DİLİ

Şumerlər, onların məskunlaşması və yayılma arealı haqqında

İkiçayarası əraziləri ən qədim insan məskənlərindən olub, insan sivilizasiyasının mərkəzi sayılır. Ərazinin cənub hissəsi bataqlıqlardan ibarət olmuş, neolit dövründə - bataqlıqlar quruduqdan sonra əhali bu yerlərə köçmüşdür. Nisbətən yuxarılarda məskunlaşma daha əvvəllər baş vermişdir. İngilis alimləri S.Lloyd və Q.Çayldın fikrincə, bu yerlərdə turanlılar çox qədim dövrlərdən məskən salmış, qonşuların həsəd apardığı yüksək mədəniyyət yaratmışlar: «Turanlılar təxminən on-on iki min il bundan qabaq səfalı Dəclə-Fərat çayları hövzəsində məskən salıb, ətraflarında yaşayan saysız-hesabsız vəhşi tayfaların heyrətli nəzərləri altında dünya sivilizasiyasının yəhərini aldılar. Dünyada ulu bir mədəniyyətin məş’əli alışdı. Bu işıq ehtiyacı daxildən gəlirdi. Və çox çəkmədi ki, qoca Asiyanın münbit torpaqlı hər guşəsində «işıq adaları» şö’lələndi...» (6; 16)
İndiki Kərkük yaxınlığında - Kalat-Carmoda aşkar edilmiş insan məskəni e.ə.VII-VI minilliklərə aiddir. Dəclə çayının orta axarında müəyyən edilmiş e.ə.VI minilliyə aid Samarra mədəniyyəti İkiçayarasının mədəni-iqtisadi inkişafının təməli sayılır. Samarra sakinlərinin şumerəqədərki etnos olduğu və şərti olaraq «protodəclə», yaxud «banan» dilində danışdıqları qeyd edilir. (8;17) «Bə’zən protodəclə dili «banan dili» adlandırılır ki, bu da həmin dil üçün səciyyəvi olan quruluşla bağlıdır - xeyli xüsusi ad ingilis dili «banan» sözünü xatırladır: Bunene, Kubaba, Zababa, Bilulu və s.» (8;6) İ.T.Kaneva göstərir ki, şumerlər mərkəzi və cənubi İkiçayarasının ilk sakinləri olmamışlar. Şumer mətnlərində toplanmış toponimlərin və digər xüsusi adların təhlili həmin ərazidə şumerlərdən əvvəl «protofərat» və «protodəclə» adlandırılan iki dil layı haqqında fikir yürütməyə imkan verir. Protofərat leksik layı son dərəcə ümidsiz bərpa olunduğu halda, protodəclə aydın təsəvvür olunur.
Cənubi İkiçayarasında Ubeyd kəndi yaxınlığında e.ə.V minilliyin sonu, IV minilliyə aid Ubeyd mədəniyyəti müəyyən edilmişdir. Bunlardan da cənubda, qurumuş bataqlıqlar ərazisində «Hacı Məhəmməd» adı ilə tanınan mədəniyyət abidələri aşkar edilmişdir. Bu, Ubeyd mədəniyyətindən iki min il əvvələ aiddir. Hacı Məhəmməd və Ubeyd sakinləri Şumerin ilk əkinçiləri hesab olunur. Bu mədəniyyətin yaradıcılarını protoşumerlər adlandırırlar. Ubeyd sakinlərinin tədricən şimala doğru yayıldığı fərz edilir. E.ə. IV minilliyin ikinci yarısını Uruk mədəniyyəti təmsil edir.
Bu yerlərdə ibtidai icma quruluşunun dağılması, nəsli quruluşdan patriarxal ailəyə və kənd icmasına, qəbilədən (və ya qəbilələr ittifaqından) dövlətə keçilməsi e.ə. IV minilliyin əvvəlindən özünü göstərməyə başlamışdır. İlk sinifli cəmiyyət IV minilliyin sonlarında Şumerdə və Elamda yaranmış, III minillikdə yüksək inkişaf səviyyəsinə çatmışdır.
Şumerlərin ilk dövləti Dəclə və Fərat çaylarının cənub axarı arasında əmələ gəlmişdir. O vaxtlar bu çaylar ayrı-ayrılıqda İran körfəzinə axırmış. Çayların arasındakı düzənliyə yunanlar Mesopotamiya demişlər. Bu söz yunan dilində «ikiçayarası» deməkdir. Rus dilindəki Mejdureçğe, Dvureçğe sözləri də eyni mə’nadadır. Ərəblər isə eyni mə’nalı Beyn əl.Nəhreyn sözünü işlədirlər.

Davamı...

Azerbaycan Turk Dilinin Tarixi | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 0
Açar sözlər:

PROTODİLLƏRİN PARÇALANMASI DÖVRÜ. ŞUMER DİLİ

• Dil ailələrinin yaranması
• Şumerlər, onların məskunlaşması və yayılma arealı haqqında
• Şumerlər və qədim Azərbaycan
• Mixi yazıların oxunması
• Şumer dilinin quruluşu.
• Fonetika
• Morfologiya
• Sintaksis
• Leksika
• Ədəbiyyat

II F Ə S İ L

PROTODİLLƏRİN PARÇALANMASI DÖVRÜ. ŞUMER DİLİ

Dil ailələrinin yaranması

 

Təqribən miladdan əvvəl XII minillikdən dilin inkişafında ikinci böyük mərhələ - protodillərin parçalanması mərhələsi başlayır və XII-VI minilliklər arası dil ailələrinin təşəkkülü dövrü hesab olunur.
E. ə. VI minilliyə qədərki dövr haqqında yalnız arxeoloji materiallar əsasında mə’lumat almaq olur. Mezolitdə (XII-VIII minilliklər) insanın əmək fəaliyyətində, dünyagörüşündə, ətraf aləmə münasibətində əmələ gələn dəyişikliklər onun təfəkkür və nitq inkişafına səbəb olur. Həyatın 12 min il əvvəl başladığı Qobustan mağara düşərgəsi materialları bunun əyani sübutu sayılır. Neolit dövründə (VII-VI minilliklər) insanın oturaq həyata keçməsi, maldarlıq və əkinçiliklə əsaslı surətdə məşğul olmağa başlaması onun dərketmə qabiliyyətinin yüksəlməsi üçün güclü zəmin yaradır, ibtidai insan ilkin incəsənət vərdişləri əldə edir. İnsan sür’ətlə artır, dillər uzaq ərazilər və uzun minilliklər hesabına tədricən bir-birindən fərqli keyfiyyətlər qazanmağa başlayır: «Artıq ibtidai tarixin sonunda ən iri dil ailələri, başqa sözlə, qrammatik quruluşuna və əsas lüğət fonduna görə yaxın olan dil ailələri mövcud idi: Hind-Avropa (müasir slavyan, baltik, german, kelt, roman, İran, hind, erməni, yunan və b. dillər), sami-hami dilləri (qədim Misir, sami - akkad (babil, assur), Finikiya, qədim yevrey, ərəb, həbəş (amxar) və b. dillər), həm də şumer və xurrit, Altay (türk, monqol və b. dillər), Çin-Tibet (Çin xalqlarının dilləri, Tibet, Vyetnam, Birma), Ural (fin-uqor-samodiy dilləri) və s.»(1; 35-36)
Bu dövr hazırkı türk dilləri üçün pratürkün parçalanması dövrüdür. Pratürkün parçalanması da məhz Ön Asiya hüdudları ilə bağlı olmuşdur. Prof.Y.B.Yusifov yazır: «Çox güman ki, pratürk dil birliyinin parçalanması e.ə. VIII-VII minilliklərdə baş vermiş və bu dövrdə Hind-Avropa dili ilə ünsiyyətdə olmuşdur. Bu etnosların arasında qarşılıqlı leksik mənimsəmələr prototürklərin ilk vətəni Ön Asiyada (fərqləndirmə bizimdir - Q.K.) baş vermişdir». (2; 83) Müəllif Hind-Avropa dili ilə ünsiyyəti ona görə nəzərə çarpdırır ki, hələ tam yetkinləşməmiş bu dil ailələrinin praformalarında leksik müvaziliklər aydın seçilir. Lakin bunlar bu iki dilin Ön Asiyada kontaktı ilə deyil, eyni kökdən - vahid ulu dildən ayrılmaları ilə bağlı olmuşdur. Azərbaycan əraziləri pratürkün vətəni olmaqla, onun parçalanma sahəsi kimi mərkəzi mövqe tuturdu.
Pratürkün harada yaranması və parçalanması barədə başqa fikirlər də vardır. Burada məsələni Altay nəzəriyyəsi mürəkkəbləşdirir. Bu nəzəriyyəyə görə, tunquslar, mancurlar, monqollar və türklər Altay ərazisində yaşayan əhalidən təcrid olunmuşlar və geneoloji cəhətdən qohum dillərdir. Məşhur altayşünas N.N.Poppe «Altay dillərinin müqayisəli qrammatikası» əsərində yazmışdır: «Bu kitabın müəllifinin şübhəsi yoxdur ki, monqol, türk və mancur-tunqus dil ailələri arasında sövti və morfoloji uyğunluqlar nə təsadüfiliyə, nə də alınmalara əsaslanır, əksinə, qədim qohumluğa şəhadət edir». (4; 3)
Bir fərziyyəyə görə, Praaltay dili əvvəlcə ümumtunqus və ümummonqol-türk qollarına ayrılmış, sonralar monqol-türk qolundan monqol və türk dilləri təcrid olunmuşdur. Q.İ.Ramstedt və B.Y.Vladimirsev bu fikirdə olmuşlar. N.N.Poppenin fikrincə, Altay dil ailəsindən pratürk qrupu daha əvvəl ayrılmışdır, tunqus-monqol-mancur dilləri xeyli sonralar bir-birindən təcrid olunmuşlar. (4; 8) Pratürkün harada təcrid olunması barədə fikri istisna olmaqla, N.N.Poppenin mövqeyi daha əsaslıdır.

 

Davamı...

Azerbaycan Turk Dilinin Tarixi | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 1
Açar sözlər:

DÜNYA DİLLƏRİNİN QOHUMLUĞU - MONOGENEZ PROBLEMİ

• Azərbaycan ərazisi ən qədim insan məskənidir
• Ulu dil müasir dil ailələrinin dərin qatlarında (monogenez problemi)
• Ədəbiyyat

Ə D Ə B İ Y Y A T

1.  
   1.  
      1. D.Q.Reder, E.A.Çerkasova. İstoriə drevneqo mira.- Moskva, Prosvehenie,1985.
      2. Z.B.Göyüşov, A.İ.Martınov. SSRİ arxeologiyası,-1990.
      3. Azərbaycan tarixi.-1 cild, Bakı, «Elm», 1998.
      4. Oljas Süleymenov.Az-Ya.-Bakı,1993.
      5. T.İ.Hacıyev. Azərbaycan dilinin yazıyaqədərki izləri haqqında.-Azərbaycan filologiyası məsələləri. «Elm», 1983.
      6. A.S.Melğniçuk O vseobhem rodstve əzıkov mira. -VƏ, 1991, №2, c.27-42; VƏ,1991, № 3, s.46-65.
      7. Ə.Ə.Rəcəbov. Dilçilik tarixi. - Bakı, «Maarif», 1988.
      8. N.Ə.Marr. İzbrannıe rabotı.-Tom III, Moskva,1934.
      9. V.M.İlliç-Svitıç.Opıt sravneniə nostratiçeskix əzıkov (semitoxamitskiy, kartvelskiy indoevropeyskiy, uralğskiy, dravidiyskiy, altayskiy).Vvedenie, sravniteğnıy slovarğ (b - k). Moskva, Nauka, 1971.
      10. Sovetskiy gnüiklopediçeskiy slovarğ. - Moskva, 1985.
      11. N.D.Andreev. Ranne-indoevropeyskiy praəzık. - Leninqrad, Nauka, 1986.
      12. Q.Ş.Kazımov. Qədim sanskrit, müasir türk, rus, ingilis, ərəb və fars dillərində eyniköklü sözlər. -Sənət düşüncələri. -Bakı, Dövlət Kitab Palatası, 1997.
      13. İ.M.Dğəkonov Əzıki drevney peredney Azii.-Moskva, Nauka, 1967.
      14. İ.İ.Mehaninov. Annotirovannıy slovarğ urartskoqo (biaynskoqo) əzıka. -Leninqrad, 1978.
      15. F.A.Cəlilov. Azərbaycan dilinin morfonologiyası. -Bakı, «Maarif», 1988.
      16. Drevnetörkskiy slovarğ. -Leninqrad, Nauka, 1969.
      17. Uzbek tilininq izoxli luğati. - 1, 11, Moskva, 1981.
      18. Mahmud Kaşğari. Divanü-lügat-it-türk, tercümesi. Çeviren Besim Atalay, 1, Ankara, 1939.
      19. Mahmud Kaşğari. Divanü-lügat-it-türk, tercümesi. Çeviren Besim Atalay, 2, Ankara, 1941.
      20. Tariyel Vəli Nüvədili. Əcdad. -Sietl, VA, ABŞ, 1997.
      21. İ.S.Məlikov. Qədim xett və Azərbaycan dil uyğunluqları. -Azərbaycan filologiyası məsələləri. - «Elm»,1983.

Lüğətlər

• Башкирско-русский словарь. -Москва,1958.

• Киргизско-русский словарь. -Москва,1965.

• Латинско-русский словарь. -Москва,1961.

• Русско-английский словарь. -Москва,1966.

• Русско-башкирский словарь. -Москва,1954.

• Русско-турецкий словарь. -Москва,1972.

• Русско-хакасский словарь. -Москва,1961.

• Русско-якутский словарь. -Москва,1968.

• Татарско-русский словарь. -Москва,1966.

• Тувинско-русский словарь. -Москва,1968.

• Туркменско-русский словарь. -Москва,1968.

• Турецко-русский словарь. -Москва,1977.

• Уйгурско-русский словарь. -Москва,1968.

• Франсызжа-азярбайжанжа лцьят. -Бакы,1965.

• Монгол-орос толь, -Москва, 1957. (МОТ)

İxtisarlar

•  
  • Alt - Altay
  • baş.-başqırd
  • est. - eston
  • drav.-dravid
  • erm.-erməni
  • ing.-ingilis
  • kartv.-kartvel
  • qaraqalp.-qaraqalpaq
  • lat.-latın
  • monq.-monqol
  • MOT - Monqol-oros tolğ.-Moskva,1957.
  • RBS -Russko-başkirskiy slovarğ,-Moskva,1954.
  • sans. - sanskrit
  • noğ.-noğay
  • tunq.- tunqus
  • türkm.-türkmən
  • yevr.- yevrey
  • yun.-yunan
  • H.-A. - Hind-Avropa
  • H.-S. - Hami-sami

 

Azerbaycan Turk Dilinin Tarixi | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 2
Açar sözlər:

DÜNYA DİLLƏRİNİN QOHUMLUĞU - MONOGENEZ PROBLEMİ

• Azərbaycan ərazisi ən qədim insan məskənidir
• Ulu dil müasir dil ailələrinin dərin qatlarında (monogenez problemi)
• Ədəbiyyat

Ulu dil müasir dil ailələrinin dərin qatlarında (monogenez problemi)

Keçən əsrin 70-ci illərində türkologiya aləmində Oljas Süleymenovun şumer və türk əlaqələri barədə fikrləri ildırım kimi işıq saçdı. Dövrünə görə onun mülahizələri çox cəsarətli idi. Lakin əksər türkdilli respublikaların müstəqil həyata qədəm qoyduqları indiki dövrdə həqiqətə doğru irəliləmək üçün daha geniş imkanlar vardır. Oljas türk ana dilinin kök sözlərinin öz ilkinliyini qoruması sahəsində misilsiz imkanlarını qeyd edərək təntənə ilə yazırdı: «Yer» - bir vaxtlar beynəlxalq söz olub semit, german və türk dillərinə daxil olmuşdur. Onların hamısı bir nöqtədən başlamışdır, lakin «yer» praforması dəyişikliyə uğramadan, xalis halda yalnız türk dillərində qalmışdır». Bu qeydlərdəki «Onların hamısı bir nöqtədən başlamışdır» sözlərindən güman etmək olardı ki, dünya dillərinin yarandığı vahid ulu dil nəzərdə tutulur. Lakin sonrakı sözlərdən aydın olur ki, müəllif ulu dil ideyasını ağlına belə gətirmir: «Fantastik bir fikir söyləyim. Bizə mə’lum olmayan bir xalq eramızdan 4-5 min il əvvəl qılıncın və dinin köməyilə bə’zi Avropa və bə’zi Asiya xalqlarını fəth edir və yüz illər boyu davam edən əsarət dövründə mənşəcə müxtəlif dillərdə ümumi leksik təbəqə və bununla yanaşı, qeyri-müəyyən miqdarda qrammatik göstəricilər yaradır». (4; 178-179)
İki yüz il əvvəl Vilyam Cons (1746-1794) sanskrit yazıları ilə tanış olduqdan sonra yazırdı: «Sanskrit dili öz qədimliyindən asılı olmayaraq, qeyri-adi quruluşa - yunan dilindən mükəmməl, latın dilindən zəngin, ayrı-ayrılıqda hər birindən daha gözəl quruluşa malikdir. Lakin bununla belə, sanskrit dili istər fe’l kökləri, istərsə də qrammatik formalar baxımından bu iki dilə o qədər yaxındır ki, belə yaxınlıq təsadüfün nəticəsi ola bilməzdi; bu qohumluq elə güclüdür ki, hər üç dili araşdıran filoloq mütləq bu qənaətə gəlməlidir ki, dillərin üçü də bəlkə artıq mövcud olmayan bir ümumi mənbədən doğub». Bu güman dillərin inkişafını vahid köklə bağlayan istiqamətin ilkin nümunələrindən sayıla bilər.
Hind-Avropa dilçiliyinin nümayəndələri nəzərdən keçirdikləri bütün başqa dillərdə rast gəldikləri uyğun sözləri bir müddət Hind-Avropa protodilinə aid etməklə irqi üstünlük meylini nümayiş etdirmişlər. İlk dövrlərdə Hind-Avropa dil ailəsi I və II şəxs əvəzliklərinin, qohumluq bildirən və bədən üzvlərinin adlarını ifadə edən bir sıra sözlərin uyğunluğu əsasında yaradılırdı. Həm də bunu onunla əsaslandırmağa çalışırdılar ki, bu cür sözlər əsas lüğət fonduna daxil olan ən zəruri sözlərdir və bunlar - bu cür sözlər başqa dillərdən mənimsənilmir. O.Süleymenov həm Hind-Avropa dillərində, həm də türk dillərində işlənən bir sıra sayların, əvəzliklərin və bə’zi başqa spesifik söz qruplarının qarşılıqlı əlaqə nəticəsi olduğunu güman edərək yazır: »...türk dilindəki birinci onluqdakı saylar müvafiq Hind-Avropa saylarına uyğun gəlir. Hind-Avropa dillərindəki bə’zi mürəkkəb saylar türk dillərindən əxz edilib. Latın təsrif sistemi yalnız türk təsrif sistemi ilə izah oluna bilər. Hind-Avropa dillərinin qohumluğuna əsas sübut-dəlil kimi götürülən I şəxs əvəzliyinin adlıq və tə’sirlik hallarındakı suppletiv formaları türk və uqor-fin dilləri ilə müqayisədə aşkarlana bilər (mən - məni, mənə və men - meni, menqe). Türk materialını nəzərə almadan, o cümlədən «ter» - türk cəm say formantının mənşəyini araşdırmadan (bu formant sözə hörmət, ehtiram mə’nası verən şəkilçi kimi işlədilirdi) mather, father, sister, brother kimi qohumluq terminləri formalarının mənşəyi barədə qəti fikir söyləmək qeyri-mümkündür». (4;182) Qeyd edilən söz qruplarının Hind-Avropa və türk dillərində olması onlardan birinin digərinə tə’siri nəticəsi, kontakt nəticəsi kimi izah oluna bilməz. Bir dil öz inkişaf yolunu unudub o biri dilin təsrif sistemini ala biləz. Bu cür sözlərin əksər dünya dillərində işlənməsi həmin sözlərin ulu dildən gəldiyini, müxtəlif dillərdə ulu dilin əsas lüğət fondunu yaşatdığını sübut edir. Müəllifin göstərdiyi «ter» formantına gəlincə, qeyd etməliyik ki, vorker, teacher, brother tipli sözlərdə həmin formant ter deyil, er-dir və bu formant cəmlik, ehtiram mə’nası deyil, şəxs (teacher - öyrədən şəxs, vorker - işləyən şəxs və s.) mə’nası ifadə edir, - dünya dillərində geniş yayılmış ər sözüdür.

Davamı...

Azerbaycan Turk Dilinin Tarixi | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 2
Açar sözlər:

Kont Ogüst (Auguste Comte) 17 yanvar,1798 - 5 sentyabr,1857

Fransız filosofu, pozitivizmin banisi. Sosiologiyanın bir elm kimi formalaşmasında, onun Tarix və Fəlsəfədən ayrıca fəaliyyət göstərməsi üçün böyük işlər görmüş sosioloq. Sen-Simonun katibi və əməkdaşı.

Təbiətin dərk edilməsi tarixi Kont tərəfindən üç mərhləyə bölünmüşdür:

• Teoloji,
• Metafizik,
• Pozitiv.

Ölümlər | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 2
Açar sözlər:

Freddi Merkyuri (Fərrux Bülsarə) (5 Sentyabr 1946 – 24 Noyabr 1991) QUEEN qrupunun vokalisti, pianoçusu və lideri. QUEEN qrupuna dünya şöhrəti gətirən hitlər arasında "Killer Queen", "Bohemian Rhapsody", "Somebody to Love", "We Are the Champions", "Don't Stop Me Now" və "Crazy Little Thing Called Love" Freddi Merkyuri tərəfindən bəstələnmişdir. 1991-ci ildə XX əsrin ən ağır və sağalmaz xəstəliklərdən biri sayılan QİÇS xəstəliyindən vəfat etmişdir.

Doğumlar | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 1
Açar sözlər:

Ali Məhkəmədə  “Azərbaycan Hava Yolları” Dövlət Konserninin dövlətə xəyanətdə təqsirləndirilən Aviasiya Təhlükəsizliyi İdarəsinin keçmiş rəisi Emil Süleymanov və sabiq MTN əməkdaşı Rafət Əliyevin kasasiya şikayətinə baxılıb. Məhkəmədən  hakim Şahin Yusifovun sədrlik etdiyi məhkəmə kasasiya şikayətini təmin etməyib.
Xatırladaq ki, E. Süleymanov və Rafət Əliyev Bakı Apellyasiya Məhkəməsində hakim Sahibxan Mirzəyevin sədrlik etdiyi məhkəmədə ilkin baxış iclasının qərarından Ali Məhkəməyə kasasiya şikayətini verib.
Qeyd edək ki, məhkəmənin hökmü ilə E. Süleymanov əmlakı müsadirə olunmaqla 15 il, Rafət Əliyev 3 il, idarənin operativ idarəetmə xidmətinin rəisi Tamerlan Mikayılov, xidmətin mühəndis-elektronçusu Tahir Əsədzadə və idarənin mühəndis-proqramçısı Faiq Quliyev 2 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. E. Süleymanov Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 228.1-ci (qanunsuz olaraq odlu silah, onun komplekt hissələrini, döyüş sursatı, partlayıcı maddələr və qurğular əldə etmə, başqasına vermə, satma, saxlama, daşıma və ya gəzdirmə), 274-cü (dövlətə xəyanət), 308-ci (vəzifə səlahiyyətlərini aşma), T. Mikayılov qarşı CM-nin 228.1-ci, 234.1-ci (satış məqsədi olmadan qanunsuz olaraq narkotik vasitələri və ya psixotrop maddələri şəxsi istehlak miqdarından artıq əldə etmə və ya saxlama), 302.2-ci (əməliyyat-axtarış fəaliyyəti haqqında qanunvericiliyi pozma), T. Əsədzadə CM-in 228.1, 302.2 və 308.1-ci, R. Əliyev CM-nin 341.1-ci (hakimiyyətdən sui-istifadə etmə, hakimiyyət həddini aşma və ya hakimiyyətdən istifadə etmə) və 341.2.2-ci (eyni əməllər silah tətbiq olunmaqla törədildikdə) maddələri ilə ittiham olunub.

Kriminal | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 2
Açar sözlər:

Bu gün futbol üzrə Azərbaycan A milli komandası Dünya Çempionatının seçmə mərhələsində ilk matçını keçirmək üçün Uelsə yola düşür. Milli bu gün saat 14:00-da çarter reysi ilə səfərə çıxacaq. Uels – Azərbaycan görüşü sentyabrın 6-da Bakı vaxtı ilə saat 19:00-da Kardif şəhərinin “Millenium” stadionunda keçiriləcək. Millimiz bu matça hazırlığı gündə 2 dəfə olmaqla Tofiq İsmayılov adına Suraxanı qəsəbə stadionunda keçirib.

Uelslə oyun barədə danışan millinin baş məşqçisi Berti Foqts futbolçuların bu görüşə hələ tam hazır olmadığını bildirib: “Biz hələ bu qarşılaşmaya tam hazır deyilik. Məşqlərimiz hələ davam edir. Sabah da məşqimiz olacaq. Futbolçuların Uelslə oyuna hazırlığı istənilən səviyyədə deyil. Komanda həm İslandiya, həm də İran millisinə qarşı inamlı oyun sərgilədi. Amma, təəssüf ki, hələ də meydanda sona qədər mübarizə apara bilmirik. Bunun üçün həm millinin, həm də klubların heyətində çox işlər görülməlidir.”

Səfərə yollanacaq heyətə baş məşqçi Berti Foqts tərəfindən aşağıdakı futbolçular dəvət olunub:
Qapıçılar: Fərhad Vəliyev, Rauf Mehdiyev, Kamran Ağayev, Anar Nəzirov
Müdafiəçilər: Rəşad Sadıqov, Rail Məlikov, Samir Abbasov, Mahir Şükürov, Vladimir Levin, Aqil Nəbiyev, Saşa Yunisoğlu, Nodar Məmmədov, Usim Nduka
Yarımmmüdafiəçilər: Mahmud Qurbanov, Elvin Məmmədov, Elmar Baxşıyev, Cavid Hüseynov, Zeynal Zeynalov, Aleksandr Çertoqanov
Hücumçular: Vaqif Cavadov, Xaqani Məmmədov, Fabio Luis Ramim, Leandro Qomeş, Branimir Subaşiç

İdman | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 2
Açar sözlər:

İspaniyanın Bilbao şəhərində şahmat üzrə “Böyük dəbilqə” superturniri keçirilir. Yarışda Azərbaycanı təmsil edən 21 yaşlı qrossmeysterimiz Teymur Rəcəbov ikinci turda Hindistan şahmatçısı Vişvanatan Annadla qarşılaşıb. Qara fiqurlarla oynayan Teymur Rəcəbov 34-cü gedişdə heç heçəyə razılaşıb.

Yarışın lideri, Norveç şahmatçısı Maqnus Karlsen bu tur qara fiqurlarla Ukrayna qrossmeysteri Vasili İvançuka qarşı oynayıb, tərəflər 29-cu gedişdə heç heç -heçəyə razılaşıblar. Bolqar Veselin Topalovla, erməni Levon Aronyan isə 37-ci gedişdə heç heçəyə razılaşıblar. 2 turdan sonra Maqnus Karlsen 4 xalla turnir cədvəlinə başçılıq edir.

Teymur liderdən 2 xallıq geriləmə ilə 4-cü yerdə qərarlaşıb. Bu gün Bilbao turnirində 3-cü turun görüşləri keçiriləcək. Teymur Rəcəbov bu tur ağ fiqurlarla ukraynalı Vasili İvançuka qarşı oynayacaq. Qeyd edək ki, mükafat fondu 400 min avro təşkil edən turnir iki dövrədən ibarətdir. Turnirin qalibi sentyabrın 13-də məlum olacaq.

İdman | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 2
Açar sözlər:

    DÜNYA DİLLƏRİNİN QOHUMLUĞU - MONOGENEZ PROBLEMİ

Davamı...

Azerbaycan Turk Dilinin Tarixi | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 3
Açar sözlər:

Bakı-Gürcüstan sərhədi avtomobil yolunun Tovuz dairəvi hissəsi planlaşdırıldığından bir ay tez istifadəyə veriləcək. Bu barədə Nəqliyyat Nazirliyinə məxsus «Azəryolservis» Açıq Səhmdar Cəmiyyətindən məlumat verilib.

Məlumata görə, artıq yolda torpaq işlərinin böyük hissəsi tamamlanıb, 6 kilometr hissədə isə ikiqat asfalt örtüyü çəkilib. Yolun üzərindəki 3 yol ötürücüsündən ikisi tikilib, sonuncunun və 1 böyük körpünün tikintisi davam etdirilir.

Bu işlərin gələn ilin yanvar ayında başa çatdırılması nəzərdə tutulub. Qeyd edək ki, uzunluğu 10 km olan Tovuz dairəvi avtomobil magistralı texniki dərəcəli və iki hərəkət zolaqlı olacaq. Yolun işçi layihəsini Finlandiyanın «Finnroad» şirkəti hazırlayıb. Layihənin dəyəri 10 milyon dollardır. Bu vəsaitin bir hissəsini Dünya Bankı, qalan hissəsini isə Azərbaycan hökuməti ayırıb.

İqtisadiyyat | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 2
Açar sözlər:

«Ölkədə ana və uşaq ölümü ilə bağlı vəziyyət acınacaqlıdır». Bu barədə İqtisadi Tədqiqatlar Mərkəzinin rəhbəri Qubad İbadoğlu bu gün keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib. O qeyd edib ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2000-2003-cü illərdə ölkədə ana və uşaq ölümü səviyyəsində müəyyən azalma baş versə də, 2004-cü ildən etibarən proses əks xarakter alıb: «2000-ci ildə ölkədə 44, 2007-ci ildə isə 54 ana ölümü faktı qeydə alınıb. 2000-ci ildə hər min diri doğulan uşağa 15,5; 2007-ci ildə isə 11,4 ölüm faktı baş verib». Onun sözlərinə görə, bu, rəsmi rəqəmlərdir və qeyri-rəsmi, beynəlxalq təşkilatların göstərdiyi rəqəmlər bundan dəfələrlə yüksəkdir.

Q.İbadoğlunun sözlərinə görə, onlar ölkədə keçiriləcək 15 oktyabr prezident seçkisi ərəfəsində ana və uşaq ölümü ilə bağlı vəziyyəti ictimailəşdirmək istəyirlər. O qeyd edib ki, ana və uşaq ölümü ilə bağlı vəziyyət və onun aradan qaldırılması yollarına dair təklifləri prezidentliyə namizədlərə çatdırmaq, həmin təkliflərin namizədlərin platformalarına daxil edilməsinə nail olmaq fikrindədirlər.

Q.İbadoğlu bildirib ki, Yoxsulluqla Mübarizəyə Qlobal Çağırış Azərbaycan Koalisiyası problemlə bağlı prezidentliyə namizədlərə müraciət edib. Qeyd edək ki, İqtisadi Tədqiqatlar Mərkəzi Yoxsulluqla Mübarizəyə Qlobal Çağırış Koalisiyasının təşkilati dəstəyi ilə «Səhiyyəyə dair minilliyin inkişaf məqsədləri kampaniyası» layihəsini həyata keçirir. Layihənin məqsədi prezident seçkisi kampaniyasından ana və uşaq ölümü probleminin həlli məqsədilə istifadə etməkdir.

İç Xəbər | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 2
Açar sözlər:

Türkiyə qış aylarında Azərbaycandan qaz idxalını artıracaq. Bu ölkənin «Botaş» şirkəti Rusiya ilə gömrüklərdə yaranmış gərginliyin təbii qaz idxalına da təsir göstərəcəyindən ehtiyat edərək, Azərbaycandan gündəlik qaz idxalını 8 milyon kubmetrdən 12-15 milyon kubmetrə çatdırmağı planlaşdırır. Hazırda «Botaş» şirkəti Silifki ərazisindəki qaz anbarlarına mavi yanacağın daha çox vurulmasına başlayıb.

Qış aylarında İrandan təbii qaz nəqlinin yenidən dayanacağı və Rusiyanın «Qazprom» şirkətinin əlavə qaz verməkdən imtina edəcəyi halda, tələbatın bu anbarlar və Azərbaycan qazı hesabına ödəniləcəyi bildirilir. Qeyd edək ki, hazırda «Qazprom» Türkiyənin təbii qaza olan ehtiyacının 60 faizini təmin edir.

Bununla yanaşı, Türkiyə tərəfi Türkmənistanda təbii qaz anbarı inşa etməyi planlaşdırır. Bu barədə anlaşma Türkiyənin enerji və təbii ehtiyatlar naziri Hilmi Gülərin Aşqabadda Türkmənistan prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov və türkmən həmkarı ilə görüşləri zamanı əldə olunub. Hilmi Gülərin ikigünlük səfəri zamanı aparılan danışıqlarda Türkiyə şirkətinin Xəzər dənizinin Türkmənistan hissəsində neft və qaz kəşfiyyatı işlərində iştirakı barədə də razılıq əldə olunub.

İqtisadiyyat | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 3
Açar sözlər:

Rusiya prezidenti Dmitri Medvedev Azərbaycanın dövlət başçısı İlham Əliyevə zəng edib. Azərbaycan prezidentinin mətbuat xidmətinin yaydığı məlumata görə, iki ölkənin lideri telefon danışığında ölkələrarası münasibətlərin müxtəlif istiqamətlərini müzakirə ediblər.

Siyasət | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 2
Açar sözlər:

«Bu gün Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli əvvəllər olmadığı kimi çox vacibdir. Çünki bu problemin həllindən regiondakı sülh və sabitlik, o cümlədən də Azərbaycanın təhlükəsizliyi asılıdır. Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü qəti şəkildə dəstəkləyir və münaqişənin danışıqlar yolu ilə həllinə tərəfdardır». Bu bəyanatla ABŞ-ın vitse-prezidenti Dik Çeyni prezident İlham Əliyevlə görüşü zamanı çıxış edib. O, həmçinin bildirib ki, Avropa ölkələri və Türkiyə, eləcə də Qafqaz və Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə birlikdə elə işləmək lazımdır ki, enerji resurslarının ixracı üçün əlavə marşrutlar olsun və onlar sərbəst şəkildə nəql edilsin.

Siyasət | Şərhlər(0)
Baxış sayı: 3
Açar sözlər: